Zbirka odeće i uniformi

 
 
 
Zbirka broji oko 5000 predmeta i sastavljena je od raznovrsnih predmeta od kojih se ističu nacionalni kostimi, uniforme i arhivalije. Njihov srazmerno veliki broj predstavljaju darovi potomaka, ili učesnika istorijskih događaja. Znatan deo uniformi ranijih perioda preuzet je iz Narodnog pozorišta, vojnih slagališta, rasformiranih vojnih jedinica, itd.
 
U zbirci se čuvaju naši nacionalni kostimi, narodne nošnje sa bivših jugoslovenskih prostora, primerci turske odeće iz XVI veka, a dakako i uniforme stranih zemalja, čiji se fond neprestano uvećava. Od osobitog su značaja vojna odela iz ranijih vremena, jer omogućavaju upoređivanja i izučavanje prepleta međusobnih uticaja. Uz uniforme i odeću, u zbirci se čuva i pomoćni jahaći pribor, koji je satavni deo konjičke uniforme.
 
Posebno mesto u zbirci zauzimaju naši nacionalni kostimi. Ovo kazuje o sklonosti Vojnog muzeja ka negovanju ne samo vojnih nego i kulturnih tradicija, ali i o shvatanju dragocenosti tih predmeta kao preteča prvih uniformi u nas. Neki delovi nacionalnog kostima nastavljaju svoj život kroz odevanje narodne vojske, koja je sa stajaćom činila svojevrsno dvojstvo sve do 1883. godine.
 
Uniforma, u pravom smislu reči, javlja se u Srbiji u vreme Prvog srpskog ustanka. Nema podataka o tome da se jednoobrazno vojno odelo nosilo i tokom Drugog srpskog ustanka. Prilikom popunjavanja zbirke uniformi, vodilo se racuna o više kriterijuma. Prvi je, da svaki istorijski period, ukoliko je moguće, bude predstavljen određenom uniformom. Zbirka sadrži predmete iz ustaničke Srbije, Kneževine i Kraljevine Srbije, Kraljevine SHS i Kraljevine Jugoslavije, potom perioda Drugog svetskog rata i posleratnog razvoja. Zbog propadanja tekstila, nije sačuvano mnogo originalnih vojnih odela iz Prvog srpskog ustanka i Kneževine Srbije. Ova praznina je unekoliko popunjena rekonstrukcijama izradenim po nacrtima prof. dr. Pavla Vasića. Druga važna smernica u popunjavanju zbirke, vezana je za zastupljenost sva tri vida vojske i činova svih rangova, vojnika, podoficira i oficira. Ovu skalu činova najvećma primećujemo kod uniformi zbirke iz perioda JNA. Valjalo bi pomenuti prisustvo ne samo vojnog, nego i civilnog službenog odela. To znaci da se ne zanemaruju drugi segmenti istorije i pokazuje stav Vojnog muzeja da se bez brižljivog proučavanja odela civinih službi, teško može izučavati vojna uniforma.
Pored estetskog kriterijuma, jedna od smernica u prikupljanju predmeta je odabir najkarakterističnijih primeraka iz određenog vremenskog perioda. U zbirci se nalaze uniforme glasovitih ličnosti naše istorije, kao što su kralja Aleksandra Karađorđevića, vojvode Stepe Stepanovića, generala Pavla Jurišića Šturma, zatim znamenitog srpskog političara Ilije Garašanina, kneza Danilo Petrovića, čuvenog vojskovođe i diplomate Đure Horvatovića i mnogih drugih. Posebno treba istaći da zbirka uniformi sadrži primerke vojne odeće koji upadljivo odražavaju konkretne vojno- tehničke i ideološko-političke promene u državi i društvu. Tako, od kraja XIX i početkom XX veka, u načelu, od intenzivno obojene, sjajne i izrazito dekorativne, uniforma postaje praktičnija, jednostavnija i koloristički smirenija. Vojni muzej poseduje velik broj oficirskih i vojničkih mundira na kojima se mogu registrovati te promene. Pada u oči zastupljenost uniformi koje su zadržale svoj izvorni model, a samo su se vremenom neznatno menjale. Reč je o uniformama sivomaslinaste boje, koja uvedena propisom iz 1908. godine, ostaje do danas obeležje kopnene vojske. To se odnosi i na prisustvo konjičkih gardijskih uniformi, čiji se izgled ustanovljen 1861. godine u manjoj meri menjao sve do 1941. godine.
 
Zbirka je bogata i uniformama ustanovljenim propisom iz 1946. godine. One su inspirisane sovjetskim modelom, sa karakterističnim tvrdim epoletuškama, koje 1953. godine bivaju istisnute u skladu sa novom političkom preorijentacijom zemlje na raskidanje sa ovim uzorima, jačanje Titove vlasti i ideje o samobitnosti jugoslovenskog socijalizma. Znatan deo zbirke pokriven je upravo uniformama iz perioda JA i JNA., Kroj, oblik i materijal odela ustanovljeni 1953 i 1955. godine ostali su gotovo nepromenjeni sve do današnjih dana, sa jasnom izmenom u oznakama na šapki, dugmadima, rukavima i naramenicama bluze uvedenim 1994. i 2007. godine. Ove promene su bile saobražene sa imperativom modernog ratovanja i očuvanja srpske tradicije i nacionalnog identita.
 
Osim predmeta koji odslikavaju bogatu nacionalnu istoriju, od nemalog značaja su i primerci uniformi stranih armija. Reč je o predmetima Carske Rusije i zemalja Istočnog bloka, kao i predmetima nemačke, italijanske, američke, francuske i druge provenijencije. Veliki broj ovih predmeta su pristigli kao plod međumuzejske saradnje i dobijeni su razmenom sa drugim muzejima. Naročit kuriozitet su uniforme i vojne insignije koje potiču iz Carske Rusije, a pripadali su nekadašnjem Ruskom odeljenju koji je postojao u Vojnom muzeju između Prvog i Drugog svetskog rata.
 
 

Zbirku obrađuje kustos Bojana Ilić

Verzija za štampu

 

A+ A-

Pretraga

Poslednje vesti

Važniji linkovi

Pratite nas